Operacja wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego dla wielu osób jest początkiem powrotu do normalnego chodzenia bez bólu, który przez miesiące lub lata ograniczał codzienne funkcjonowanie. Sam zabieg nie kończy jednak leczenia. Bardzo dużo zależy od tego, co dzieje się w pierwszych tygodniach po operacji.
To właśnie wtedy pacjenci najczęściej zastanawiają się, ile mogą chodzić, czy wolno już wchodzić po schodach, kiedy odstawić kule, jakie ćwiczenia wykonywać i czy ciągnięcie albo ból podczas ruchu są czymś normalnym.
W FizjoPaluch w Gliwicach prowadzimy rehabilitację pacjentów po operacjach ortopedycznych, w tym po endoprotezoplastyce stawu biodrowego. W tym artykule pokazujemy najczęstsze błędy po operacji biodra oraz wyjaśniamy, na czym powinna opierać się skuteczna rehabilitacja.
Podczas endoprotezoplastyki uszkodzone powierzchnie stawu biodrowego zostają zastąpione elementami sztucznego stawu. Najczęstszym wskazaniem do operacji jest zaawansowana choroba zwyrodnieniowa biodra, ale zabieg wykonywany jest również między innymi po niektórych złamaniach czy w przebiegu innych chorób prowadzących do zniszczenia stawu.
Po operacji znika źródło części dolegliwości związanych ze zniszczonym stawem, ale organizm nadal potrzebuje czasu na powrót do sprawności.
Trzeba odbudować między innymi:
Dlatego rehabilitacja po endoprotezie biodra nie powinna ograniczać się do kilku ćwiczeń wykonywanych w łóżku.
Pierwsze elementy rehabilitacji zazwyczaj rozpoczynają się już w szpitalu. Pacjent uczy się wstawania, chodzenia z kulami, siadania, wykonywania prostych ćwiczeń oraz bezpiecznego funkcjonowania po operacji.
Po wyjściu ze szpitala rehabilitacja powinna być kontynuowana.
Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent powinien otrzymać dokładnie taki sam zestaw ćwiczeń.
Znaczenie mają między innymi:
Dlatego plan rehabilitacji po endoprotezie biodra powinien być dopasowany do konkretnej osoby.
Ostrożność po operacji jest potrzebna, ale całkowite unikanie ruchu również może utrudniać odzyskiwanie sprawności.
Pacjent zaczyna poruszać się coraz mniej, większość dnia spędza w pozycji siedzącej albo leżącej i obawia się obciążania operowanej nogi.
W efekcie może utrwalać się:
Ruch powinien być wprowadzany stopniowo i zgodnie z zaleceniami lekarza oraz fizjoterapeuty.
Celem rehabilitacji nie jest „oszczędzanie biodra za wszelką cenę”, ale bezpieczne nauczenie organizmu ponownego korzystania z operowanej kończyny.
To jeden z częstszych problemów.
Pacjent czuje się lepiej, więc odkłada kule. Teoretycznie potrafi przejść kilka metrów bez pomocy, ale podczas chodzenia wyraźnie przechyla tułów, skraca krok albo ucieka od obciążania operowanej nogi.
W takiej sytuacji chodzenie bez kul nie zawsze oznacza postęp.
Znacznie ważniejsza jest jakość chodu.
Jeżeli bez kul pojawia się wyraźne utykanie, często lepiej przez pewien czas korzystać z odpowiedniego podparcia i jednocześnie pracować nad siłą oraz kontrolą kończyny.
O momencie odstawienia kul powinny decydować między innymi:
Po operacji pacjenci często otrzymują kartkę z kilkoma prostymi ćwiczeniami.
Problem zaczyna się wtedy, gdy przez kolejne tygodnie wykonywane są dokładnie te same ruchy.
Rehabilitacja powinna się zmieniać razem z pacjentem.
Na początku celem może być poprawa aktywacji mięśni i bezpieczne poruszanie się po domu.
Później trzeba przejść do trudniejszych zadań:
Organizm potrzebuje stopniowo zwiększanego bodźca.
Po operacji może występować ból, uczucie ciągnięcia, sztywność czy obrzęk. Nie oznacza to jednak, że każde ćwiczenie trzeba wykonywać „na siłę”.
Więcej nie zawsze znaczy lepiej.
Jeżeli po treningu pacjent przez kilka godzin lub do następnego dnia czuje znaczące pogorszenie, program może być zbyt intensywny.
Dobrze zaplanowana rehabilitacja powinna stopniowo zwiększać możliwości pacjenta, a nie regularnie wywoływać duże zaostrzenia objawów.
Po endoprotezoplastyce biodra jednym z ważniejszych elementów rehabilitacji jest odbudowa siły mięśni stabilizujących biodro i miednicę.
Ich osłabienie może powodować charakterystyczne przechylanie tułowia podczas chodzenia.
Pacjent często mówi wtedy:
„Biodro już prawie nie boli, ale nadal chodzę krzywo”.
Właśnie dlatego rehabilitacja nie powinna kończyć się w momencie, kiedy ból się zmniejszy.
Trzeba jeszcze odzyskać odpowiednią kontrolę ruchu.
Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw odpowiedni dla każdego pacjenta. Można jednak wskazać grupy ćwiczeń, które często pojawiają się na kolejnych etapach rehabilitacji.
Na początku stosowane są między innymi rytmiczne ruchy stóp i stawów skokowych.
Są proste, ale szczególnie w pierwszym okresie po zabiegu stanowią element wczesnej aktywizacji.
Pacjent może wykonywać izometryczne napięcia mięśnia uda bez dużego ruchu w stawie biodrowym.
Pozwala to rozpocząć aktywizację kończyny jeszcze przed wprowadzeniem trudniejszych ćwiczeń.
Proste napięcia mięśni pośladkowych mogą być jednym z pierwszych etapów przygotowania do późniejszych ćwiczeń funkcjonalnych.
Z czasem potrzebne są jednak trudniejsze zadania.
Wstawanie z krzesła jest jednym z najbardziej praktycznych ćwiczeń.
Uczy obciążania kończyn, poprawia siłę i przygotowuje do codziennego funkcjonowania.
Na początku wysokość krzesła i sposób wykonania powinny być dobrane do możliwości pacjenta oraz zaleceń pooperacyjnych.
W pozycji stojącej pacjent stopniowo uczy się równomiernego obciążania obu nóg.
To szczególnie ważne u osób, które jeszcze przed operacją przez wiele miesięcy odciążały bolące biodro.
Na dalszych etapach rehabilitacji ważna jest praca nad mięśniami odpowiadającymi za stabilizację miednicy podczas chodzenia.
Ćwiczenia dobieramy tak, aby nie tylko zwiększać siłę, ale także poprawiać kontrolę ruchu.
To często najważniejsze „ćwiczenie”.
Pacjent może mieć doskonały zakres ruchu i wykonywać wiele ćwiczeń na leżance, ale jeżeli każdego dnia wykonuje kilka tysięcy kroków z nieprawidłowym wzorcem chodu, organizm utrwala kompensacje.
Dlatego podczas rehabilitacji analizujemy między innymi:
Pacjenci często pytają:
„Czy mam chodzić 10 minut czy 30 minut?”
Nie ma jednej odpowiedzi.
Na początku często lepiej sprawdzają się krótsze spacery wykonywane kilka razy dziennie niż jeden bardzo długi spacer, po którym pojawia się znaczne zmęczenie, ból i wyraźne utykanie.
Dystans zwiększamy stopniowo.
Dobrym sygnałem jest sytuacja, w której pacjent chodzi coraz dalej, ale nadal zachowuje dobrą jakość ruchu.
Jeżeli po kilku minutach zaczyna mocno utykać, często lepiej zakończyć spacer wcześniej niż kontynuować go tylko po to, aby wykonać określoną liczbę kroków.
Schody są jednym z pierwszych codziennych wyzwań.
Na początku pacjent może korzystać z poręczy i kul, a sposób wchodzenia oraz schodzenia zależy od etapu rehabilitacji oraz zaleceń otrzymanych po zabiegu.
W późniejszym okresie celem jest odzyskanie możliwości swobodnego pokonywania schodów naprzemiennie.
Jeżeli kilka tygodni po operacji pacjent nadal musi mocno podciągać się na poręczy albo unika obciążania operowanej nogi, warto sprawdzić:
Pierwsze duże zmiany często pojawiają się stosunkowo szybko.
Pacjent zaczyna samodzielnie chodzić, lepiej wstaje, zmniejsza się ból i stopniowo wraca do codziennych obowiązków.
Nie oznacza to jednak, że cały proces rehabilitacji trwa tylko kilka tygodni.
Odzyskanie pełnej siły, swobody chodu i możliwości wykonywania bardziej wymagających aktywności może zajmować znacznie więcej czasu.
Tempo zależy od:
Dlatego zamiast pytać wyłącznie:
„Ile tygodni minęło od operacji?”
lepiej sprawdzić:
Jeżeli lekarz nie zalecił inaczej, rehabilitację można zazwyczaj kontynuować bez długiej przerwy po opuszczeniu szpitala.
Pierwsza wizyta u fizjoterapeuty nie musi oznaczać intensywnego treningu.
Czasami najważniejsze jest sprawdzenie, czy pacjent prawidłowo:
Fizjoterapeuta może wtedy ustalić plan postępowania na kolejne tygodnie.
W FizjoPaluch nie opieramy rehabilitacji wyłącznie na gotowym zestawie kilku ćwiczeń.
Najpierw sprawdzamy aktualny etap powrotu do sprawności.
Oceniamy między innymi:
Na tej podstawie dobieramy ćwiczenia do wykonania podczas wizyty oraz w domu.
W kolejnych tygodniach program jest stopniowo rozwijany.
Celem nie jest samo wykonanie określonej liczby wizyt. Celem jest powrót do normalnego poruszania się i aktywności, które są ważne dla konkretnego pacjenta.
Brak bólu jest bardzo dobrym objawem, ale nie oznacza automatycznie pełnej sprawności.
Można praktycznie nie odczuwać bólu i jednocześnie:
Dlatego podczas rehabilitacji warto oceniać nie tylko ból, ale również funkcję.
Nie każdy objaw po operacji powinien być traktowany jako zwykły element rehabilitacji.
Pilnej konsultacji wymagają między innymi:
Jeżeli masz wątpliwości dotyczące konkretnego objawu po zabiegu, lepiej skonsultować go z lekarzem prowadzącym niż próbować „rozchodzić” problem.
Pierwsze tygodnie po operacji mają duże znaczenie dla późniejszego sposobu poruszania się.
Jeżeli nie wiesz:
warto skonsultować się z fizjoterapeutą.
W FizjoPaluch w Gliwicach prowadzimy rehabilitację po endoprotezie biodra oraz rehabilitację po innych operacjach ortopedycznych. Terapia jest dopasowana do etapu po zabiegu, zaleceń operatora i aktualnych możliwości pacjenta.
Jeżeli jesteś po operacji i chcesz bezpiecznie wrócić do chodzenia, pracy lub aktywności, umów wizytę w FizjoPaluch.
Na pierwszym spotkaniu ocenimy aktualny stan biodra, sposób chodzenia oraz siłę kończyny i ustalimy, nad czym warto pracować w kolejnych tygodniach.
Zależy od:
wieku,
sprawności przed operacją,
rodzaju zabiegu,
przebiegu gojenia.
Podstawową samodzielność można odzyskać stosunkowo szybko, natomiast odbudowa pełnej siły oraz dobrego wzorca chodu może wymagać dłuższej pracy.
Nie powinno się kierować wyłącznie liczbą tygodni od operacji. Ważne są również:
zalecenia operatora,
możliwość bezpiecznego obciążania kończyny,
jakość chodu,
stabilność podczas poruszania się,
poziom bólu.
Regularna aktywność jest ważna, ale częstotliwość i intensywność ćwiczeń powinny być dostosowane do:
aktualnego etapu rehabilitacji,
stanu zdrowia,
poziomu bólu,
reakcji organizmu na wysiłek,
zaleceń fizjoterapeuty.
